Uzależnienie to stan zaburzenia zdrowia psychicznego i fizycznego, który polega na odczuwaniu stałego lub okresowego przymusu zażywania określonej substancji psychoaktywnej bądź wykonywania określonej czynności. Towarzyszy mu zmiana sposobu zachowania oraz brak kontroli nad własnym postępowaniem. Uzależnienia można podzielić na dwie podstawowe grupy: uzależnienia behawioralne i uzależnienia chemiczne. Jakie występują między nimi różnice i podobieństwa?
Uzależnienia behawioralne
Uzależnienia behawioralne to uzależnienia związane z nałogowym wykonywaniem konkretnej czynności. Zmagające się z nimi osoby w sposób wielokrotny, długotrwały i ustalony podejmują określone działania celem zredukowania złego samopoczucia i osiągnięcia stanu zadowolenia. Przyjemne doznania nie trwają jednak długo i bardzo szybko zostają zastąpione potrzebą ponownego wykonania uzależniającej czynności. Do uzależnień behawioralnych zaliczają się między innymi pracoholizm, zakupoholizm, seksoholizm, patologiczny hazard czy też kompulsywne objadanie się i uzależnienie od komputera.
Uzależnienia chemiczne
Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia, uzależnienie chemiczne to stan psychiczny, a często także i fizyczny, wywołany interakcją organizmu z substancją chemiczną. Charakteryzuje się on specyficznymi reakcjami obejmującymi wewnętrzny przymus do zażywania tej substancji celem doświadczania przyjemnych doznań lub unikania negatywnych skutków wynikających zaprzestania jej spożywania. W grupie uzależnień chemicznych można wyróżnić uzależnienie od alkoholu, nikotyny, narkotyków, dopalaczy oraz różnych leków, przede wszystkim środków przeciwbólowych, nasennych i uspokajających oraz antydepresantów.
Różnice oraz podobieństwa między uzależnieniami behawioralnymi i chemicznymi
Różnice oraz podobieństwa między uzależnieniami behawioralnymi i chemicznymi można rozpatrywać na czterech płaszczyznach. Są to mechanizmy powstawania, objawy, skutki zdrowotne oraz skutki społeczne.
Mechanizmy powstawania
Mechanizmy powstawania uzależnień behawioralnych i chemicznych są bardzo podobne. W obu wypadkach za rozwój nałogu mogą być odpowiedzialne wypracowane modele zachowań, traumatyczne wydarzenia lub geny i przekaźniki w mózgu. Ludzie popadają w uzależnienia behawioralne i chemiczne, poszukując sposobów na chwilowe oderwanie się od rzeczywistości i radzenie sobie ze stresem, presją ze strony otoczenia, a często także z uczuciem znudzenia w życiu codziennym.
Objawy
Podstawowe objawy, które wskazują na występowanie uzależnienia, są wspólne dla uzależnień behawioralnych i chemicznych. Należą do nich:
- utrata kontroli nad własnym zachowaniem,
- ciągła potrzeba poddawania się działaniu czynnika uzależniającego,
- dalsze poddawanie się działaniu czynnika uzależniającego mimo jego wyraźnego negatywnego wpływu na zdrowie,
- samopoczucie oraz życie społeczne,
- zaniedbanie sfer życia niezwiązanych z uzależnieniem.
W obu typach uzależnienia występują ponadto objawy abstynencyjne w wyniku odstawienia czynnika uzależniającego, przy uzależnieniach behawioralnych mają one jednak z reguły znacznie mniej dotkliwy przebieg.
Skutki zdrowotne
Zarówno uzależnienia behawioralne, jak i chemiczne, mają negatywny wpływ na zdrowie. U zmagających się z nimi osób często dochodzi do rozwinięcia się depresji, nerwicy oraz stanów lękowych.
Skutki zdrowotne uzależnień behawioralnych są głównie psychiczne, w wypadku uzależnień chemicznych dochodzi także do rozwoju chorób na płaszczyźnie fizycznej. Różnią się one w zależności od substancji, od jakiej uzależniona jest dana osoba. W wypadku nikotyny są to różnorodne choroby płuc, z kolei w przypadku alkoholu głównie choroby wątroby i trzustki oraz schorzenia układu krążenia.
Skutki społeczne
Skutki społeczne uzależnień, takie jak izolacja społeczna, pogorszenie relacji z bliskimi, problemy w życiu zawodowym i utrata szacunku otoczenia, są z reguły takie same dla uzależnień behawioralnych i chemicznych.
Jak wygląda leczenie uzależnień behawioralnych i chemicznych?
Leczenie uzależnień jest długotrwałym procesem. Jego powodzenie w dużej mierze zależy od silnej woli i motywacji uzależnionej osoby. W procesie leczenia uzależnień behawioralnych i chemicznych można wskazać zarówno różnice, jak i podobieństwa.
Jakie są odobieństwa w leczeniu uzależnień behawioralnych i chemicznych?
W leczeniu uzależnień behawioralnych i chemicznych wykorzystuje się metodę behawioralno-poznawczą. W celach pomocniczych może być stosowana farmakoterapia służąca stabilizowaniu nastroju i redukcji stanów depresyjnych. Leczenie obu rodzajów uzależnienia wymaga najczęściej łączenia terapii indywidualnej, grupowej oraz rodzinnej.
Różnice w leczeniu uzależnień behawioralnych i chemicznych
Leczenie uzależnień chemicznych wymaga całkowitego odstawienia czynnika uzależniającego. Najczęściej wymaga także przeprowadzenia detoksu, polegającego na oczyszczeniu organizmu z toksyn. W wypadku uzależnień behawioralnych detoks nie znajduje zastosowania, z kolei całkowite odstawienie czynnika uzależniającego jest z reguły niemożliwe. Leczenie polega więc na korygowaniu wzorców wykonywania czynności leżących u podłoża nałogu.
Uzależnienia behawioralne i chemiczne mają silnie negatywne skutki zarówno zdrowotne, jak i społeczne. Ich leczenie wymaga odpowiedniego podejścia i zastosowania specjalistycznych metod. Osoby, które zmagają się z uzależnieniami jakiegokolwiek typu, zachęcane są do skontaktowania się z Ośrodkiem Leczenia Uzależnień Przebudzenie, oferującym terapię uzależnień we Wrocławiu.